Een boete kan ook worden opgelegd zonder dat u direct door een opsporingsambtenaar bent aangesproken. In elke zaak onderzoeken wij zorgvuldig of er sprake had moeten zijn van een staandehouding. In dit artikel leggen wij uit wat onder een staandehouding wordt verstaan, in welke situaties deze verplicht is en wanneer het toegestaan is om daarvan af te wijken bij het opleggen van een boete.
Wat houdt een staandehouding in?
Bij een staandehouding wordt een bestuurder door een opsporingsambtenaar aangesproken en gevraagd zich te identificeren. Zodra de verbalisant zich kenbaar heeft gemaakt, bent u verplicht hieraan mee te werken. Tijdens dit moment kan u worden gevraagd of u een verklaring wilt afleggen. Op die vraag hoeft u geen antwoord te geven.
Tijdens een staandehouding is het belangrijk om kalm te blijven. In de praktijk staat op dat moment vaak al vast dat er een boete zal volgen. Een verbalisant die besluit iemand staande te houden, heeft doorgaans al geconcludeerd dat een sanctie wordt opgelegd. Emotionele of agressieve reacties werken dan alleen maar nadelig. Alles wat er tijdens de staandehouding gebeurt, kan namelijk worden vastgelegd in het proces-verbaal en dat kan uw positie verzwakken.
Bij het opleggen van verkeersboetes speelt vervolgens een cruciale vraag: was een staandehouding verplicht? Het antwoord op die vraag is van groot belang en wordt hieronder verder uitgelegd.
Ik kreeg een boete zonder dat ik ben aangesproken. Is dat toegestaan?
In de meeste gevallen is het niet toegestaan om een boete op te leggen zonder dat de bestuurder eerst is staande gehouden. Wanneer een opsporingsambtenaar een reële mogelijkheid heeft om iemand staande te houden, is hij verplicht die mogelijkheid te benutten. Het overslaan van een staandehouding is dan niet toegestaan.
Besluit een verbalisant toch om geen staandehouding te verrichten terwijl dit wél mogelijk was, dan is de sanctie in strijd met de wettelijke regels opgelegd. In zo’n situatie kan de boete worden vernietigd en hoeft deze niet te worden betaald.
Deze lijn is meerdere keren bevestigd in uitspraken van het Hof Arnhem-Leeuwarden, onder andere in arresten van 25 september 2015 en 20 juli 2017. Daarin is geoordeeld dat praktische overwegingen geen geldig excuus vormen. Een verbalisant mag bijvoorbeeld niet afzien van een staandehouding omdat dit beter uitkomt of tijd bespaart.
Ook bij parkeerovertredingen geldt dat een staandehouding verplicht is wanneer de betrokkene zich in de directe omgeving bevindt. Het argument dat de verbalisant de persoon niet daadwerkelijk heeft zien parkeren, is daarbij onvoldoende.
Tot slot geldt dat duidelijk moet worden uitgelegd waarom een staandehouding niet mogelijk was. Die onderbouwing moet afkomstig zijn van de verbalisant zelf. Het is niet de bedoeling dat dit achteraf wordt ingevuld of opgerekt door de officier van justitie.
In welke situaties is een staandehouding bij een verkeersboete niet verplicht?
Als uitgangspunt geldt dat een verkeersboete alleen mag worden opgelegd na een staandehouding. Dat uitgangspunt kent echter uitzonderingen. Wanneer de omstandigheden het feitelijk onmogelijk of onverantwoord maken om een bestuurder te stoppen, mag een opsporingsambtenaar besluiten hiervan af te zien. Denk aan situaties waarin het stilzetten van een voertuig een gevaar zou opleveren voor andere weggebruikers, of wanneer sprake is van dreigend of agressief gedrag waardoor een veilige staandehouding niet kan plaatsvinden.
Bij snelheidsovertredingen bestaat daarnaast een specifieke uitzondering. Neemt een verbalisant gelijktijdig een andere, zwaardere snelheidsovertreding waar, dan mag hij ervoor kiezen geen staandehouding te verrichten voor de lichtere overtreding. Wel geldt dat deze keuze duidelijk en concreet moet worden vastgelegd in het proces-verbaal.
Ook bij het negeren van een rood verkeerslicht is een staandehouding in beginsel vereist. In de praktijk wordt echter regelmatig aangevoerd dat de agent geen dienst had of niet beschikte over de juiste middelen om een voertuig tot stoppen te brengen. Of dit een geldige reden is, hangt sterk af van de specifieke toelichting van de verbalisant. In sommige situaties kan een staandehouding ook buiten diensttijd wél mogelijk zijn, terwijl dat in andere gevallen niet zo is.
Bij overtredingen zoals het vasthouden van een mobiele telefoon tijdens het rijden kan eveneens worden afgezien van een staandehouding. Dat kan bijvoorbeeld aan de orde zijn wanneer de bestuurder zich in een rijdend voertuig bevindt en de verbalisant te voet is. In dergelijke gevallen wordt vaak aangenomen dat het stoppen van de bestuurder geen redelijke optie was, al geldt dit niet zonder uitzondering.
Snelheidsboete na lasermeting zonder staandehouding
Volgens de geldende richtlijnen voor snelheidscontroles hoort een bestuurder bij een meting met een lasergun direct te worden staande gehouden. Het overslaan van die stap is bij deze meetmethode in principe niet toegestaan. Toch zien wij in de praktijk regelmatig dat er wél een boete wordt opgelegd zonder dat de bestuurder is aangesproken. In dergelijke gevallen blijkt bezwaar vaak succesvol. Heeft u een boete ontvangen op basis van een lasermeting zonder staandehouding, dan is het daarom verstandig om de zaak kritisch te laten beoordelen.
Daarnaast is het belangrijk om na te gaan of de opsporingsambtenaar die u aanspreekt ook degene is die de snelheidsmeting daadwerkelijk heeft uitgevoerd. Dit kan relevant zijn voor de rechtmatigheid van de boete. Het is aan te raden hier expliciet naar te vragen en, indien mogelijk, het gesprek vast te leggen.
Snelheidsboete zonder staandehouding
Lange tijd werd bij snelheidsovertredingen aangenomen dat het stoppen van de bestuurder meestal niet haalbaar was. Die benadering is gewijzigd na een uitspraak van de hoogste rechter op 14 februari 2023. Sindsdien geldt dat ook bij metingen met radar niet automatisch van een staandehouding mag worden afgezien.
Alleen wanneer uit het proces-verbaal duidelijk blijkt dat sprake was van een controle door één verbalisant, kan het ontbreken van een staandehouding gerechtvaardigd zijn. In andere gevallen is dat niet toegestaan. Om te kunnen beoordelen of de boete correct is opgelegd, is inzage in het dossier noodzakelijk. Wij kunnen dit voor u opvragen en nagaan of aan de wettelijke eisen is voldaan.
Parkeerboete zonder staandehouding
Bij parkeerzaken geldt niet altijd dezelfde verplichting tot staandehouding. Wanneer sprake is van een naheffingsaanslag parkeerbelasting van de gemeente, maakt het juridisch geen verschil of de betrokkene wel of niet wordt aangesproken door een parkeercontroleur. In dergelijke situaties is een staandehouding niet vereist.
Dit ligt anders bij parkeerboetes die via het CJIB worden opgelegd. Als er een reële mogelijkheid bestond om de betrokkene te benaderen, bijvoorbeeld wanneer iemand zich bij het voertuig bevond of zichtbaar aan kwam lopen, dan had de verbalisant een staandehouding moeten verrichten. Is dat ten onrechte niet gebeurd, dan kan de boete worden vernietigd.
